Остеоартроз — буындардың ең көп таралған ауруы және сонымен қатар олардың зақымдануының ең жиі кездесетін түрі. Ол бүкіл организмдегі буындарды зақымдап, кейіннен қозғалыс функциясының бұзылуына әкелуі мүмкін дегенеративті үдерістердің жиынтығы болып табылады. Остеоартрозды ерте кезеңде қалай анықтауға болады және оның симптомдарын жеңілдетуге бола ма?
Остеоартроздан бүкіл әлем бойынша миллиондаған адам зардап шегеді. Кейбір адамдарда симптомдар жеңіл түрде байқалады, мысалы, сіресу немесе мезгіл-мезгіл ауырсыну пайда болады. Ал басқа адамдарда остеоартроз ауыр немесе қайтымсыз салдарға әкелуі мүмкін. Ауру кез келген буынды зақымдауы мүмкін болғанымен, көбінесе тізе буындарында, қол басының буындарында және омыртқада пайда болады.
Қозғалған кезде, төсектен тұрған кезде немесе тіпті тыныштық күйінде арқаңыз ауыра ма? Мұның ықтимал себептерінің бірі омыртқа остеоартрозы болуы мүмкін. Ол омыртқаның сіресуін туындатып, әсіресе таңертең немесе ұзақ уақыт қимылсыз болғаннан кейін оның қозғалғыштығын шектейді.
Остеоартроз неліктен пайда болады?
Сау буындағы сүйектердің ұштары шеміршекпен қапталған. Бұл берік тін буынның бірқалыпты қозғалуын қамтамасыз етеді және сүйектер арасындағы өзіндік амортизациялық «жастықша» қызметін атқарады. Остеоартроз кезінде шеміршек зақымдалып, біртіндеп тозады, бұл буындардың ауыруы мен сіресуіне әкелуі мүмкін. Егер ауру омыртқаны зақымдаса, омыртқааралық кеңістік кішірейіп, омыртқа буындарында дегенеративті өзгерістер пайда болады. Нәтижесінде қозғалыстың шектелуі мен сіресу сезімі ғана емес, арқа ауруы да пайда болады.
Бұл ауру буындары жасқа байланысты тозуға көбірек бейім егде жастағы адамдарда ғана кездеспейді. Остеоартроз кез келген жаста пайда болуы мүмкін, алайда оның белгілері көбінесе 45 жастан кейін байқала бастайды. Ауру біртіндеп, кейде бірнеше жыл бойы дамиды. Егер ауруды уақтылы анықтап, емдеуді бастамаса, шеміршек тінінің бұзылуы үдеп, буынның басқа құрылымдарын, соның ішінде сүйек тінін де зақымдауы мүмкін. Кейінгі кезеңдерде буынның бұзылуы соншалықты айқын болуы мүмкін, хирургиялық емдеу — буынды ауыстыру, яғни толық эндопротездеу қажеттілігі туындайды.
Остеоартроздың себептері
Остеоартроз неліктен пайда болады? Күнделікті жиі қайталанатын жүктемелер белгілі бір рөл атқаруы мүмкін: ұзақ уақыт тік тұру, жиі тізерлеу немесе жүрелеп отыру, аласа орындықтарда отыру, күрт соққы жүктемелері, секіру немесе қозғалыс бағытын кенеттен өзгерту. Мұндай қозғалыстарды шамадан тыс және бірнеше рет қайталау буындардың зақымдануына ықпал етуі мүмкін, сондықтан кез келген дене белсенділігі кезінде жүктеменің сипаты мен қарқындылығын ескеру маңызды. Остеоартроз кезінде омыртқаларда сүйек өсінділері — остеофиттер де түзілуі мүмкін. Остеофиттер айналасындағы жүйкелерге қысым түсіріп, кейде қолға немесе аяққа таралатын ауырсынуды тудыруы мүмкін.
Остеоартроздың дамуында генетикалық бейімділік пен артық дене салмағы, сондай-ақ зат алмасудың бұзылуы, жарақаттар — әсіресе буынішілік сынықтар және буындарға дұрыс емес немесе шамадан тыс жүктеме түсуі маңызды рөл атқарады.
Остеоартроздың ағымына әсер етуге бола ма?
Дамып қойған остеоартрозды толықтай кері қайтару мүмкін емес, алайда аурудың ағымына және оның үдеу жылдамдығына әсер етуге болады. Оның дамуын кейінге қалдыруға, аурудың үдеуін баяулатуға және осылайша буынды ауыстыру қажеттілігінің туындау ықтималдығын азайтуға тырысуға болады. Бұл ретте алдын алу тағы да маңызды рөл атқарады. Организміңіздің белгілеріне құлақ асыңыз, дене белсенділігін сақтаңыз, спортпен бірқалыпты айналысыңыз және дұрыс емес қозғалыстармен буындарға шамадан тыс жүктеме түсірмеуге тырысыңыз. Соққы жүктемесін жұмсартуға көмектесетін табаны жұмсақ аяқкиім киіңіз. Егер қолайлы дене белсенділігінің түрін іздесеңіз, скандинавиялық жүріс нұсқалардың бірі болуы мүмкін.
Ауырсынуды жеңілдетуге тұрақты дене жаттығулары, мысалы, күнделікті режимге енгізуге болатын арқа ауырған кезде жасалатын қарапайым әрі тиімді жаттығулар көмектесуі мүмкін. Егер буындарыңыз ауырса, әсіресе ауырсыну ұйқыңызды бұзса, маманға жүгіну ұсынылады. Рентгенографияны және басқа да диагностикалық әдістерді қамтуы мүмкін қажетті тексеруден өту керек. Тексеру нәтижелерінің негізінде дәрігер диагноз қойып, кешенді ем тағайындайды. Әдетте ол дене белсенділігі режимін түзетуді және емдік гимнастиканы қамтиды. Қажет болған жағдайда дәрі-дәрмекпен емдеу және тамақтануды түзету де қолданылуы мүмкін.
