Көпшілігіміз жарықты құрсақ қабырғасы аймағында, әсіресе шап аймағында пайда болатын ауырсынатын томпаю ретінде білеміз. Егер оны емдемесе, ол ұлғаюы мүмкін, ал кейбір жағдайларда қысылып қалуы ықтимал. Бұл, мысалы, ішек ілмегі жарық тесігіне түсіп, сол жерде қысылып қалған кезде болуы мүмкін. Мұндай жағдайда ахуал күрделене түседі: қатты ауырсынумен қатар ісіну күшейіп, қабыну дамуы және өмірге қауіп төндіретін асқынулар туындауы мүмкін. Бірақ омыртқааралық диск жарығы да болады.
Омыртқааралық диск жарығы қалай пайда болады?
Омыртқа жұлынды қорғайтын және дене мен бүкіл организмнің дұрыс қалпын сақтауда маңызды рөл атқаратын омыртқалардан тұрады. Жекелеген омыртқалардың арасында орналасқан омыртқааралық дискілер омыртқаның дұрыс әрі ауырсынусыз қозғалысы үшін қажетті өзіндік «амортизаторлар» қызметін атқарады. Омыртқааралық дискінің өзі сыртқы фиброзды сақинамен қоршалған ішкі ядродан тұрады. Омыртқаға шамадан тыс жүктеме түскен кезде, мысалы, жұмыс кезінде, тым қарқынды спортпен шұғылданғанда немесе дұрыс таңдалмаған дене белсенділігі кезінде омыртқааралық дискілер шамадан тыс қысылады, бұл уақыт өте келе олардың зақымдануына әкелуі мүмкін. Егер мәселе шешілмесе, диск құрамының бір бөлігі омыртқа өзегіне қарай томпаюы мүмкін. Қарапайым тілмен айтқанда, дискінің бір бөлігі омыртқалар арасындағы қалыпты орналасу шегінен шығып кетеді. Егер дискінің фиброзды сақинасы жыртылып, оның ядросы сыртқа шықса, омыртқааралық диск жарығы пайда болады. Омыртқааралық дискінің шығып тұрған бөлігі жүйке түбіршектеріне немесе жұлынға қысым түсіруі мүмкін. Диск жарығының ең жиі кездесетін салдары — ауырсыну, алайда дене аймағында да, аяқ-қолдарда да сезімталдықтың немесе қозғалыс функциясының бұзылуы пайда болуы мүмкін.
Барлығы еш қауіпсіз басталуы мүмкін, бірақ...
...ауыр жағдайларда тіпті салдануға дейін әкелуі мүмкін. Жарықтың айқындылық дәрежесі мен көлеміне, сондай-ақ дискінің томпаю бағытына — ортасына немесе бүйіріне қарай — және омыртқа өзегінің сезімтал құрылымдарына түсетін қысымға байланысты әртүрлі симптомдар пайда болуы мүмкін. Бұл көбінесе аяқ-қолдарға таралатын арқа ауруы болуы мүмкін.
Емдеу: ауырсынуды басатын препараттардан хирургиялық араласуға дейін
Емдеудің нақты әдісі өзгерістердің айқындылық дәрежесіне байланысты. Емдеуді ерте кезеңде бастаған барынша тиімді. Әдетте алдымен консервативті емдеу, мысалы, физиотерапия және емдік дене шынықтыру қолданылады. Жедел жағдайда дене белсенділігін уақытша шектеу және ауырсыну мен бұлшықет ширығуын азайтуға бағытталған дәрілік препараттар қолданылуы мүмкін. Егер консервативті емдеу нәтиже бермесе, омыртқааралық диск жарығының салдары ауыр болса немесе ауырсыну 6 аптадан астам сақталса, дәрігер хирургиялық араласу қажеттілігін қарастыруы мүмкін. Алайда емдеу мұнымен аяқталмайды, толыққанды кешенді оңалтудың маңызы зор.
Сондықтан алдын алуды елемеуге болмайды
Егер омыртқааралық диск жарығының пайда болу қаупін азайтқыңыз келсе, ауырсынудан қозғалу қиындаған сәтті күтпей, алдын алуға алдын ала көңіл бөлу маңызды. Омыртқа мен омыртқааралық дискілердің саулығын сақтау үшін мыналар ұсынылады:
- үнемі қозғалу, ең қолжетімді нұсқалардың бірі — жаяу жүру;
- ауыр заттарды еденнен көтерген кезде дұрыс техниканы сақтау;
- отырған кезде денені дұрыс ұстауға және дұрыс қалыпта отыруға мән беру;
- оңтайлы дене салмағын сақтау;
- омыртқаға шамадан тыс жүктеме түсірмеу;
- бірқалыпты жүктемені сақтай отырып, дене жаттығуларымен үнемі айналысу;
- ұйықтау үшін сапалы матрас және жұмыс істеу үшін эргономикалық кресло пайдалану.
